Związek Gmin Krajny - współpraca regionu i turystyka

Tekst: Ewa Lubańska · aktualizacja 1.11.2026

Spis treści

Czym jest Związek Gmin Krajny?

Związek Gmin Krajny to związek międzygminny, czyli samorządowa osoba prawna, którą gminy tworzą do wspólnego wykonywania zadań publicznych na podstawie art. 64 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Kojarzy się go ze Złotowem i z gospodarką odpadami komunalnymi. Turystykę Krajny wspierają głównie gminy i lokalne grupy działania, a skład oraz zadania samego związku określa statut opublikowany w BIP.

Piszę o nim jako autorka niezależnego przewodnika po kościele NMP Różańcowej w Wysokiej, a nie jako urzędniczka. Ten serwis nie jest stroną związku, gminy ani parafii. Związek pojawia się tu dlatego, że nazwa Krajna łączy samorządy, stowarzyszenia i zabytki, które opisuję od lat.

Związek międzygminny w polskim prawie

Związek międzygminny to forma współpracy samorządów, charakteryzująca się osobowością prawną, własnym statutem i własnymi organami, która przejmuje od gmin członkowskich konkretne zadania.

„W celu wspólnego wykonywania zadań publicznych gminy mogą tworzyć związki międzygminne.” - ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 64 ust. 1

Z przepisów o współdziałaniu międzygminnym wynika kilka cech, które pomagają odróżnić związek od zwykłego porozumienia gmin:

• Podstawa prawna - związek działa na podstawie art. 64 i kolejnych ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r.
• Osobowość prawna - związek wykonuje przejęte zadania we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, a nie w imieniu gmin.
• Statut - rady gmin członkowskich przyjmują statut, który określa nazwę, siedzibę, członków, zadania i zasady finansowania.
• Własne uchwały - w sprawach przejętych zadań uchwały podejmuje organ stanowiący związku, a nie każda rada gminy osobno.

Statut i skład gmin: gdzie go znaleźć?

Statut i aktualną listę gmin członkowskich znajdziesz w Biuletynie Informacji Publicznej związku, a statuty związków międzygminnych ogłasza się także w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Nie przepisuję tu listy członków, bo skład może się zmieniać po każdej zmianie statutu.

1. Wpisz w wyszukiwarkę nazwę „Związek Gmin Krajny” i słowo „BIP”, a potem otwórz biuletyn, nie zwykłą stronę informacyjną.
2. Znajdź zakładkę ze statutem lub aktami prawnymi związku.
3. Sprawdź datę ostatniej zmiany statutu, bo starsze wersje mogą wisieć obok nowszych.
4. Odczytaj paragraf z listą gmin członkowskich i paragraf o siedzibie.
5. Przeczytaj katalog zadań statutowych, żeby wiedzieć, czym związek naprawdę się zajmuje.

Czym zajmuje się związek w sprawie odpadów komunalnych?

Gospodarka odpadami komunalnymi to zadanie własne gminy, które według ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach gmina może wykonywać wspólnie z innymi przez związek międzygminny. Wtedy związek organizuje odbiór, przyjmuje deklaracje i pobiera opłatę, a jego zgromadzenie uchwala stawki. Zakres przejętych zadań zawsze wynika ze statutu.

Gospodarka odpadami komunalnymi jako zadanie gminy

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. opisuje cały system, który mieszkaniec widzi tylko w kawałkach: pojemnik przed domem, kartkę z terminami i przelew raz na jakiś czas. Za tym stoją obowiązki, które gmina albo związek musi zorganizować:

• Odbiór odpadów - gmina lub związek wybiera firmę odbierającą odpady od właścicieli nieruchomości, zwykle w przetargu.
• Selektywna zbiórka - system obejmuje frakcje: papier, szkło, metale i tworzywa sztuczne, bioodpady oraz odpady zmieszane.
• PSZOK - punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych przyjmuje m.in. odpady wielkogabarytowe i zużyty sprzęt elektroniczny.
• Opłata - mieszkańcy płacą opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi według stawek z uchwały.
• Analiza roczna - organ sporządza coroczną analizę stanu gospodarki odpadami komunalnymi i publikuje ją w BIP.

Co zmienia przejęcie zadania przez związek?

Przejęcie zadania przez związek zmienia głównie adresata spraw: deklarację, reklamację i pytanie o opłatę kierujesz do biura związku, a nie do urzędu gminy. To najczęstsze źródło zamieszania, bo wiele osób odruchowo dzwoni do „swojego” urzędu.

• Deklaracje - przyjmuje je związek na własnym formularzu, przyjętym uchwałą jego zgromadzenia.
• Dane do wpłat - indywidualne dane do opłaty podaje związek w zawiadomieniu skierowanym do właściciela.
• Uchwały o stawkach - podejmuje je zgromadzenie związku, więc szukasz ich w BIP związku, nie gminy.
• Reklamacje - nieodebrane worki zgłaszasz do biura związku lub kanałem, który ono wskaże.

Ile wynosi opłata za śmieci w Złotowie?

Opłata za śmieci w Złotowie nie ma jednej stałej kwoty: stawkę i metodę naliczania ustala uchwała organu stanowiącego, czyli rady gminy albo zgromadzenia związku, który przejął zadanie (ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, art. 6k). Aktualną kwotę podaje uchwała w BIP i biuro związku. Stawek nie podaję z pamięci, bo zmieniają się uchwałami.

Stan prawny opisany w październiku 2026 r. To materiał informacyjny, który nie zastępuje porady prawnej ani informacji udzielonej przez biuro związku lub urząd.

Rada gminy w drodze uchwały wybiera metodę ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i ustala stawkę tej opłaty (parafraza). - ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, art. 6k

Od czego zależy opłata za odpady w Złotowie?

Opłata za odpady w Złotowie zależy przede wszystkim od metody naliczania przyjętej w uchwale i od adresu nieruchomości. Ustawa daje samorządom do wyboru kilka metod, a uchwała wskazuje jedną z nich:

• Liczba mieszkańców - stawka mnożona przez liczbę osób zamieszkujących nieruchomość.
• Zużycie wody - opłata liczona od ilości wody zużytej w nieruchomości.
• Powierzchnia lokalu - stawka za metr kwadratowy powierzchni użytkowej.
• Gospodarstwo domowe - stawka za gospodarstwo, często zróżnicowana według jego wielkości.
• Segregacja - gdy właściciel nie segreguje odpadów, naliczana jest opłata podwyższona w wysokości wskazanej w uchwale.
• Zwolnienia - ustawa przewiduje częściowe zwolnienie dla domów jednorodzinnych kompostujących bioodpady; inne zwolnienia działają tylko wtedy, gdy przewiduje je uchwała.

Najczęstsza pułapka to mylenie dwóch samorządów: miasta Złotów i wiejskiej gminy Złotów. Zawsze sprawdzaj uchwałę właściwą dla adresu nieruchomości, a nie dla nazwy poczty.

Deklaracja o wysokości opłaty: kto i kiedy ją składa?

Deklarację o wysokości opłaty składa właściciel nieruchomości, a w rozumieniu ustawy także współwłaściciel, użytkownik wieczysty, zarządca lub inny podmiot władający nieruchomością. Pierwszą składa po zamieszkaniu pierwszego mieszkańca, a nową przy każdej zmianie danych wpływających na opłatę. Terminy wyznacza art. 6m ustawy, a pouczenie na formularzu je powtarza.

1. Pobierz aktualny wzór deklaracji z BIP związku albo odbierz go w biurze.
2. Sprawdź na pierwszej stronie, która uchwała ustala ten wzór i czy nie została zastąpiona nowszą.
3. Wpisz dane nieruchomości, dane właściciela i liczbę osób lub inną podstawę naliczenia.
4. Zaznacz, czy kompostujesz bioodpady, jeśli uchwała przewiduje z tego tytułu zwolnienie.
5. Złóż deklarację w sposób dopuszczony przez uchwałę: osobiście, pocztą lub elektronicznie.
6. Zachowaj kopię z datą wpływu albo urzędowe poświadczenie przedłożenia.

Kontakt z biurem związku: jak przygotować sprawę?

Przygotuj cztery rzeczy: adres nieruchomości, dane właściciela, kopię ostatniej deklaracji i krótki opis sprawy. Aktualny adres biura, telefon i godziny pracy podaje BIP związku. Dane kontaktowe instytucji się zmieniają, więc nie przepisuję ich do artykułu.

• Numer z zawiadomienia - jeśli dostałeś pismo o wysokości opłaty, numer sprawy przyspiesza odnalezienie Twojego konta.
• Dowody wpłat - przy sporach o zaległości przydają się potwierdzenia przelewów.
• Data zmiany - przy przeprowadzce lub narodzinach dziecka podaj dzień, od którego zmienia się liczba mieszkańców.

Jak sprawdzić harmonogram wywozu odpadów?

Harmonogram wywozu odpadów sprawdzisz w trzech krokach: otwórz stronę lub BIP związku albo firmy odbierającej odpady, wybierz swoją miejscowość lub ulicę i odczytaj terminy dla każdej frakcji. Harmonogram obowiązuje zwykle na rok kalendarzowy. Nie przepisuję dat, bo zmieniają się co roku i bywają korygowane w trakcie roku.

Harmonogram wywozu krok po kroku

Fraza „harmonogram wywozu śmieci Złotów” prowadzi zwykle do kilku plików naraz, często z różnych lat. Dlatego czytaj je w ustalonej kolejności:

1. Sprawdź, czy plik dotyczy bieżącego roku i Twojego samorządu: miasta albo gminy wiejskiej.
2. Znajdź swoją miejscowość, a w mieście ulicę lub rejon.
3. Odczytaj osobno terminy dla odpadów zmieszanych, papieru, szkła, metali i tworzyw sztucznych oraz bioodpadów.
4. Sprawdź, czy odpady wielkogabarytowe odbiera się z posesji, czy trzeba je zawieźć do PSZOK.
5. Przepisz terminy do kalendarza w telefonie albo powieś wydruk w widocznym miejscu.
6. Przed świętami przejrzyj komunikaty, bo odbiór w dniu wolnym bywa przesuwany.

Co zrobić, gdy odpady nie zostały odebrane?

Zgłoś nieodebrane odpady do biura związku lub do odbiorcy wskazanego w harmonogramie, najlepiej jeszcze w dniu planowanego odbioru albo następnego dnia roboczego. Wcześniej upewnij się, że to nie przesunięty termin świąteczny.

• Zdjęcie - zrób zdjęcie pojemnika lub worków z widocznym adresem posesji.
• Opis - podaj frakcję, adres i dzień, w którym odbiór miał nastąpić.
• Kanał zgłoszenia - użyj telefonu, e-maila lub formularza wskazanego przez związek.
• Segregacja - sprawdź, czy worek nie został zostawiony z powodu złej segregacji, bo wtedy kierowca często zostawia informację.

Krajna jako wspólny region gmin

Krajna to kraina historyczna na pograniczu Wielkopolski i Pomorza, na północ od Noteci, której nazwa żyje dziś w nazwach miast, instytucji i stowarzyszeń. Leży w niej m.in. Wysoka w powiecie pilskim, wzmiankowana po raz pierwszy w 1260 r. (Wikipedia: Wysoka). Związek gmin, lokalne grupy działania i przewodniki turystyczne korzystają z tej samej, rozpoznawalnej nazwy.

Szerzej o granicach i dziejach regionu piszę w tekście Krajna od Nakła do Wyrzyska, a o północnej części krainy w artykule Sępólno Krajeńskie i region Krajny. Tutaj zostaję przy Wysokiej.

Gdzie leży Wysoka na tle Krajny?

Wysoka leży około 20 km na wschód od Piły i 5 km na północ od drogi krajowej nr 10, przy drodze wojewódzkiej nr 190, w gminie miejsko-wiejskiej Wysoka, powiecie pilskim i województwie wielkopolskim (Wikipedia: Wysoka). Według tego samego źródła 30 czerwca 2016 r. miasto liczyło 2703 mieszkańców.

• 1260 - pierwsza wzmianka o Wysokiej, centrum terytorium Mikołaja Łodzi z nadania Bolesława Pobożnego.
• 1505 - obok wsi Wysoka Wielka wymieniane jest miasto Wysoka, prywatne miasto szlacheckie.
• 2-4 stycznia 1919 - powstańcy wielkopolscy obejmują władzę, tworząc Radę Ludową i Straż Obywatelską.
• Styczeń 1920 - powrót Wysokiej do Polski na mocy traktatu wersalskiego.

Dlaczego związek nosi nazwę Krajny?

Związek nosi nazwę Krajny, bo samorządy chętnie sięgają po nazwę krainy historycznej, która jednoczy region ponad granicami powiatów i województw. W praktyce rodzi to pomyłki, dlatego dobrze rozróżniać kilka „Krajn”:

• Związek Gmin Krajny - związek międzygminny kojarzony ze Złotowem, zajmujący się m.in. odpadami.
• LGD Krajna Złotowska - lokalna grupa działania, czyli stowarzyszenie, a nie urząd.
• Sępólno Krajeńskie - miasto, które ma przymiotnik od krainy w samej nazwie.
• Przychodnia Krajna w Nakle - placówka medyczna, bez związku z samorządem.
• Krajno - miejscowość w województwie świętokrzyskim, zupełnie inny region.

Czy współpraca gmin wspiera turystykę na Krajnie?

Tak, ale nie zawsze przez związek gmin. Turystykę na Krajnie wspierają przede wszystkim same gminy, lokalne grupy działania i instytucje kościelne, takie jak Diecezja Bydgoska ze szlakiem „Zabytki z drewna”. Czy konkretny związek międzygminny ma zadania turystyczne, rozstrzyga wyłącznie jego statut, a związki zajmujące się odpadami zwykle takich zadań nie mają.

Z moich wędrówek po regionie wynika jedno: turysta nie widzi podziału kompetencji. Widzi kościół, rynek i drogę między łąkami. Więcej pomysłów na trasę znajdziesz w przewodniku atrakcje Krajny wokół Wysokiej.

Zabytki sakralne Krajny na trasie turysty

Zabytki sakralne Krajny to w dużej mierze barokowe kościoły z bogatym drewnianym wyposażeniem, a kościół NMP Różańcowej w Wysokiej, dawny kościół klasztorny kanoników regularnych, należy do najciekawszych. Według serwisu „Zabytki z drewna” Diecezji Bydgoskiej warsztat Ephraima Gerlacha z Chełmna wykonał jego wyposażenie z blisko 50 figurami świętych i aniołów.

• Kościół NMP Różańcowej - barokowy, trójnawowy, z dwiema niskimi wieżami w narożach fasady i klasycystycznym portykiem z ok. 1800 r. (regionwielkopolska.pl).
• Dzwonnica szachulcowa - ryglowa konstrukcja z XVIII w., prawdopodobnie z lat 1760-1766, z dzwonami z XVII i XIX w.
• Mur przykościelny - XVIII-wieczny mur wokół dziedzińca z dwiema bramami.
• Belka tęczowa - ozdobna belka z krucyfiksem, jeden z najmocniejszych akcentów wnętrza.
• Konfesjonał - z ciemnego drewna, z kartuszem z herbem Grzymała rodu Smoguleckich.
• Ołtarz główny - ze starszym obrazem Matki Boskiej Śnieżnej z I poł. XVII w.

Jak odróżnić barokowe formy od rokokowych ornamentów w takich wnętrzach, tłumaczę w tekście barok i rokoko w kościołach Krajny.

Przyroda: łąki i ptaki migrujące koło Wysokiej

Wokół Wysokiej przyroda jest równie mocnym argumentem co zabytki. Najwyższym punktem okolicy jest Góra Wysoka (157 m n.p.m.) w Górach Wysockich, a na łąkach między Wysoką, Wysoczką i Wysoką Małą zatrzymują się ptaki migrujące (Wikipedia: Wysoka).

• Góra Wysoka - wzniesienie o wysokości 157 m n.p.m., dobre na krótki spacer.
• Pomnik na stoku - w październiku i listopadzie 1939 r. rozstrzelano tu 19 Polaków; w miejscu egzekucji stoi pomnik, a ich mogiła jest na cmentarzu.
• Łąki przy Wysoczce - miejsce obserwacji ptaków w okresie przelotów.
• Wysoka Mała - wieś należąca do parafii, z drogą prowadzącą między łąkami.

Gatunki i najlepsze pory obserwacji opisuję osobno w tekście ptaki migrujące na łąkach koło Wysokiej.

Związek gmin a lokalna grupa działania: czym się różnią?

Związek międzygminny to jednostka samorządowa z osobowością prawną, tworzona przez gminy do wspólnych zadań publicznych, np. gospodarki odpadami (ustawa o samorządzie gminnym, 1990). Lokalna grupa działania to partnerstwo samorządów, organizacji i mieszkańców, które realizuje strategię rozwoju lokalnego na podstawie ustawy z 2015 r. Różnią się więc podstawą prawną, składem i zadaniami.

Cecha	Związek międzygminny	Lokalna grupa działania (LGD)
Podstawa prawna	Ustawa o samorządzie gminnym z 1990 r., art. 64 i nast.	Ustawa o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności z 2015 r.
Kto tworzy	Wyłącznie gminy	Samorządy, organizacje, przedsiębiorcy i mieszkańcy
Forma	Samorządowa osoba prawna	Stowarzyszenie
Typowe zadania	Odpady komunalne, wodociągi, transport	Strategia rozwoju lokalnego, granty, promocja i turystyka
Władza nad mieszkańcem	Tak, np. uchwały o opłatach i deklaracjach	Nie, LGD nie nakłada opłat
Źródło informacji	Statut i uchwały w BIP	Strona LGD i jej lokalna strategia rozwoju

Lokalna grupa działania w ustawie z 2015 r.

Lokalna grupa działania to partnerstwo sektora publicznego, społecznego i gospodarczego, charakteryzujące się formą stowarzyszenia, własną lokalną strategią rozwoju i wyznaczonym obszarem działania. LGD z „Krajną” w nazwie działają w regionie, a ich obszar najlepiej sprawdzić na ich własnych stronach.

Lokalne grupy działania opracowują i realizują strategie rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność, w których partnerzy publiczni, społeczni i gospodarczy wspólnie decydują o kierunkach wsparcia (parafraza). - ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności

• Skład - w LGD zasiadają przedstawiciele gmin, organizacji pozarządowych, firm i mieszkańców.
• Strategia - LGD działa według lokalnej strategii rozwoju przyjętej na okres programowania.
• Nabory - LGD ogłasza nabory wniosków, np. na małą infrastrukturę turystyczną.
• Obszar - obejmuje kilka gmin, często o wspólnej tożsamości regionalnej, takiej jak Krajna.

Kto finansuje działania lokalnych grup działania?

Działania lokalnych grup działania finansują głównie środki Unii Europejskiej i budżetu państwa, przekazywane w ramach programów wspierających rozwój lokalny kierowany przez społeczność, w obecnej perspektywie m.in. Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Uzupełnieniem są składki członków.

• Fundusze unijne - podstawowe źródło grantów i dotacji przyznawanych przez LGD.
• Budżet państwa - krajowe współfinansowanie programów unijnych.
• Składki członkowskie - wpłaty gmin i innych członków stowarzyszenia.
• Wkład własny beneficjentów - część kosztów projektu pokrywa ten, kto otrzymuje wsparcie.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie mieści się biuro Związku Gmin Krajny?

Dostępne informacje wskazują na Złotów. Aktualny adres, godziny pracy i telefon sprawdzaj w BIP związku, bo dane kontaktowe instytucji mogą się zmieniać. Przed wizytą zadzwoń i zapytaj, czy sprawę da się załatwić pisemnie.

Czy deklarację śmieciową można złożyć przez internet?

Tak, jeśli uchwała związku dopuszcza drogę elektroniczną. Zwykle oznacza to wysłanie formularza przez ePUAP z podpisem zaufanym lub kwalifikowanym. Dopuszczalne sposoby złożenia opisuje uchwała w sprawie wzoru deklaracji.

Co grozi za niezłożenie deklaracji o wysokości opłaty?

Organ prowadzący sprawy opłat określa wtedy jej wysokość w drodze decyzji, na podstawie dostępnych danych (ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, art. 6o). Taka decyzja może objąć także okres wstecz. Lepiej więc złożyć deklarację w terminie, nawet jeśli coś jest niejasne, i dopytać w biurze.

Czy za kompostownik przysługuje zniżka?

Tak, ustawa przewiduje częściowe zwolnienie z opłaty dla właścicieli domów jednorodzinnych, którzy kompostują bioodpady w przydomowym kompostowniku. Wysokość zniżki i warunki ustala uchwała. Zwolnienie wymaga zaznaczenia tego w deklaracji.

Gdzie znaleźć opinie o pracy związku?

Ten serwis nie ocenia instytucji samorządowych. Skargi i wnioski kieruje się do biura związku lub do organów wskazanych w statucie, a uchwały i inne dokumenty zgromadzenia publikuje BIP. To one najlepiej pokazują, jak związek działa.

Źródła i literatura

1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (przepisy o związkach międzygminnych, art. 64 i nast.), Internetowy System Aktów Prawnych.
2. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi, deklaracja), Internetowy System Aktów Prawnych.
3. Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności, Internetowy System Aktów Prawnych.
4. Biuletyn Informacji Publicznej Związku Gmin Krajny: statut, uchwały w sprawie opłat i wzoru deklaracji (2026).
5. Wikipedia: Wysoka (miasto), stan na październik 2026.
6. Diecezja Bydgoska: karta parafii NMP Różańcowej w Wysokiej, aktualizacja 15.10.2026.
7. Zabytki z drewna, Diecezja Bydgoska: kościół NMP Różańcowej w Wysokiej.
8. Region Wielkopolska: kościół NMP Różańcowej w Wysokiej.