Nowenna pompejańska część błagalna i dziękczynna - czym się różnią

Tekst: Ewa Lubańska · aktualizacja 28.10.2026

Spis treści

Czym jest nowenna pompejańska?

Nowenna pompejańska trwa 54 dni i ma dwie równe części. W części błagalnej (dni 1-27) ofiarowujesz codzienny różaniec jako prośbę. W części dziękczynnej (dni 28-54) ofiarowujesz go jako podziękowanie. Intencja i tajemnice zostają te same. Zmieniają się nastawienie, słowa ofiarowania i, w większości polskich modlitewników, modlitwa na koniec. Podział wywodzi się z przekazu Fortunatiny Agrelli z Neapolu z 1884 r.

Od kilku lat opisuję kościoły Krajny. Najwięcej pytań zbieram przy tych, które noszą wezwanie Matki Bożej Różańcowej, a tak jest właśnie w Wysokiej. Ten tekst odpowiada na pytanie, które wraca najczęściej: co właściwie zmienia się 28. dnia. Pełny plan modlitwy dzień po dniu opisuję w osobnym tekście: nowenna pompejańska krok po kroku przez 54 dni.

Ile dni trwa nowenna pompejańska? 54 dni, czyli dwie części po 27 dni

Nowenna pompejańska trwa 54 dni: najpierw 27 dni części błagalnej, potem 27 dni części dziękczynnej, cały czas w jednej intencji. Liczba 27 to trzy zwykłe nowenny po 9 dni. Dlatego w popularnych opisach mówi się o „trzech nowennach błagalnych i trzech dziękczynnych”.

• Długość: 54 kolejne dni, każdego dnia przyjęta liczba części różańca.
• Część błagalna: dni 1-27, różaniec ofiarowany jako prośba.
• Część dziękczynna: dni 28-54, różaniec ofiarowany jako podziękowanie w tej samej sprawie.
• Intencja: zgodnie z tradycją tej modlitwy jedna, nazwana na początku i niezmieniana do końca.
• Kalendarzyk: wiele osób zaznacza dni na kartce albo w telefonie, żeby nie przegapić granicy między częściami.

Dlaczego mówi się o niej „nowenna nie do odparcia”?

„Nowenna nie do odparcia” to popularna nazwa z pobożności ludowej. Nie jest to tytuł nadany przez Kościół. Mówi o wytrwałości modlącego się, a nie o obietnicy skutku. Sama nazwa „pompejańska” pochodzi od Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej w Pompejach, które rozsławił Bartolo Longo. Różaniec, na którym opiera się ta nowenna, Katechizm Kościoła Katolickiego wymienia wśród form pobożności maryjnej (KKK 2678) i modlitwy medytacyjnej (KKK 2708). Na tej samej zasadzie opierają się inne nowenny maryjne, na przykład nowenna do Matki Bożej Rozwiązującej Węzły, choć tam rytm i teksty są inne.

Część błagalna nowenny pompejańskiej: 27 dni prośby

Część błagalna obejmuje pierwsze 27 dni nowenny. Każdego dnia odmawiasz przyjętą liczbę części różańca, a przed każdą częścią ofiarowujesz ją Królowej Różańca Świętego w jednej, konkretnej prośbie. Część błagalną kończy się po pełnych 27 dniach, bez względu na to, co dzieje się w tym czasie ze sprawą, w której się modlisz.

Jak sformułować jedną intencję nowenny?

Zacznij od zapisania intencji w jednym zdaniu, zanim odmówisz pierwszy różaniec. Tak radzi większość modlitewników. Krótkie zdanie łatwo powtarzać codziennie przez 54 dni i nie rozmywa się ono w trakcie.

1. Nazwij sprawę konkretnie: na przykład „o zdrowie dla mojej mamy po operacji”, a nie ogólnie „o wszystko, co dobre”.
2. Wskaż osobę, jeśli modlisz się za kogoś: wystarczy imię i krótko opisana sprawa.
3. Zapisz zdanie na kartce: ta sama kartka posłuży w części dziękczynnej, gdy przerobisz prośbę na podziękowanie.
4. Nie dokładaj kolejnych spraw: inne intencje polecaj w osobnej modlitwie, poza nowenną.
5. Zaznacz datę startu: od niej policzysz 28. dzień.

Czy intencję można zmienić w trakcie części błagalnej?

Nie, zwyczaj tej modlitwy przewiduje jedną intencję na całe 54 dni. Nie ma tu jednak żadnej normy prawa kościelnego. Kodeks Prawa Kanonicznego nie reguluje prywatnych nowenn, to jest zwyczaj. Jeśli w trakcie pojawi się nowa, pilna sprawa, możesz zacząć dla niej osobną nowennę później albo modlić się w niej inną modlitwą.

• Sprawa się rozwiązała przed 27. dniem: dokończ część błagalną i przejdź do dziękczynnej zgodnie z kalendarzem.
• Sprawa się skomplikowała: intencja zostaje, zmienia się tylko to, co czujesz, gdy się modlisz.
• Nowa prośba: zapisz ją na później, nie dopisuj jej do trwającej nowenny.
• Intencja za zmarłego: jest dopuszczalna, wtedy prośba dotyczy zbawienia tej osoby.

Część dziękczynna nowenny pompejańskiej: 27 dni podziękowania

Część dziękczynna obejmuje dni 28-54. Odmawiasz ten sam codzienny różaniec w tej samej intencji, ale ofiarowujesz go jako podziękowanie. Według przekazu z Pompejów dziękuje się z ufnością, także wtedy, gdy prośba jeszcze nie przyniosła widocznego skutku. Biblijnym tłem dla takiej postawy jest list św. Pawła do Filipian.

„O nic się już zbytnio nie troskajcie, ale w każdej sprawie wasze prośby przedstawiajcie Bogu w modlitwie i błaganiu z dziękczynieniem!” List do Filipian 4,6, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999

Kiedy zaczyna się część dziękczynna?

Część dziękczynna zaczyna się 28. dnia nowenny, czyli następnego dnia po 27. różańcu części błagalnej. Jeśli zaczęłaś lub zacząłeś 1 listopada, część dziękczynna przypada od 28 listopada do 24 grudnia.

• Dzień 27: ostatni różaniec ofiarowany jako prośba.
• Dzień 28: pierwsze ofiarowanie jako podziękowanie.
• Dzień 54: ostatni dzień, na nim nowenna się kończy.
• Bez przerwy między częściami: nie robi się dnia odpoczynku między 27. a 28. dniem.

Czy w części dziękczynnej zmienia się intencja?

Nie, intencja zostaje ta sama, zmienia się tylko jej forma. Zamiast „proszę o zdrowie dla mamy” mówisz „dziękuję za łaski w sprawie zdrowia mamy”. Pierwszy List do Tesaloniczan ujmuje to krótko: „W każdym położeniu dziękujcie” (1 Tes 5,18, Biblia Tysiąclecia). Dziękować można więc także w sprawie, która jeszcze trwa.

Czym różni się część błagalna od dziękczynnej?

Część błagalna i dziękczynna różnią się trzema rzeczami: dniami (1-27 i 28-54), słowami ofiarowania różańca (prośba albo podziękowanie) i modlitwą końcową po każdej części różańca. Tajemnice, ich kolejność, intencja i liczba części dziennie są w obu połowach takie same. To najkrótsza odpowiedź na pytanie z tytułu.

Słowa ofiarowania różańca w obu częściach

Ofiarowanie mówisz przed każdą częścią różańca. W polskich modlitewnikach zaczyna się ono od oddania różańca na cześć Królowej Różańca Świętego. Po tym zwrocie następuje dopisek: w części błagalnej prośba, w części dziękczynnej podziękowanie. Wydania różnią się szczegółami sformułowań, więc trzymaj się przez 54 dni jednego tekstu.

• Część błagalna: po zwrocie do Królowej Różańca Świętego dodajesz słowa o prośbie i nazwę intencji.
• Część dziękczynna: zwrot jest ten sam, ale zamiast prośby pada podziękowanie za łaski w tej samej sprawie.
• Własne słowa: modlitewniki dopuszczają, by intencję wypowiedzieć swoimi słowami, byle sens był ten sam.
• Za kogo: imię osoby, za którą się modlisz, wymieniasz w ofiarowaniu.

Modlitwy na zakończenie każdej części różańca

W wielu polskich modlitewnikach i drukowanych broszurkach z nowenną część błagalną kończy się modlitwą „Pod Twoją obronę”, a dziękczynną modlitwą „Witaj Królowo”. Po nich pada wezwanie do Królowej Różańca Świętego. Wydania się jednak różnią. Niektóre podają inne modlitwy albo dłuższe teksty przypisywane Bartolowi Longo. Sprawdź swój egzemplarz i nie mieszaj wersji.

1. Odmów dziesiątki danej części różańca.
2. Odmów modlitwę końcową właściwą dla części, w której jesteś.
3. Zakończ wezwaniem do Królowej Różańca Świętego.
4. Przy kolejnej części różańca zacznij znowu od ofiarowania.

Tabela różnic: intencja, nastawienie, modlitwa końcowa

Tabela zbiera różnice w jednym miejscu. Kolumna z modlitwą końcową opisuje praktykę wielu polskich modlitewników, nie jedną obowiązującą normę.

Element	Część błagalna	Część dziękczynna
Dni	1-27	28-54
Intencja	jedna, nazwana na początku	ta sama, bez zmian
Nastawienie	prośba	podziękowanie z ufnością
Ofiarowanie	na cześć Królowej Różańca Świętego, z prośbą	na cześć Królowej Różańca Świętego, z podziękowaniem
Tajemnice	radosne, bolesne, chwalebne (często też światła)	te same, w tej samej kolejności
Modlitwa końcowa (częsta praktyka)	„Pod Twoją obronę”	„Witaj Królowo”

Czy część dziękczynną odmawia się, gdy prośba nie jest jeszcze spełniona?

Tak. Część dziękczynna jest stałym elementem nowenny pompejańskiej i odmawia się ją od 28. dnia bez względu na to, czy prośba już się spełniła. Przekaz z Pompejów zachęca, by dziękować z ufnością, zanim zobaczy się skutek. To treść objawienia prywatnego, nie nauka wiary. Katechizm (KKK 2637-2638) opisuje dziękczynienie jako jedną z podstawowych form modlitwy chrześcijańskiej.

Co mówi Katechizm o modlitwie dziękczynienia?

Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 2637-2638 przedstawia dziękczynienie jako modlitwę, w której Kościół odpowiada Bogu na Jego dary. Stawia je obok błogosławienia, prośby, wstawiennictwa i uwielbienia. Według KKK 2638 każde wydarzenie i każda potrzeba mogą stać się okazją do dziękczynienia.

• KKK 2637: dziękczynienie należy do modlitwy całego Kościoła, najpełniej wyraża się w Eucharystii.
• KKK 2638: powodem do dziękczynienia może być każde wydarzenie i każda potrzeba.
• 1 Tes 5,18: wezwanie do dziękowania „w każdym położeniu”.
• Flp 4,6: prośba i dziękczynienie pojawiają się w jednym zdaniu.

Czy nowenna pompejańska gwarantuje wysłuchanie?

Nie. Kościół nie przypisuje żadnej modlitwie automatycznego skutku. O łasce decyduje Bóg, a nowenna jest formą prośby i zaufania, nie umową. Spotykane w broszurkach zapewnienia o pewnym wysłuchaniu pochodzą z pobożności ludowej i z przekazu objawienia prywatnego. Nie są nauką Kościoła. Jeśli po 54 dniach sprawa wygląda inaczej, niż chciałaś lub chciałeś, nie znaczy to, że modlitwa była „źle odmówiona”.

Jak przejść z części błagalnej do dziękczynnej w 28. dniu?

Przejście 28. dnia to cztery czynności: policz dni od pierwszego różańca, zmień słowa ofiarowania z prośby na podziękowanie, zmień modlitwę końcową według swojego modlitewnika i zaznacz dzień w kalendarzyku. Tajemnice, liczba części i intencja zostają bez zmian. Najczęstszy błąd to pomyłka o jeden dzień przy liczeniu.

Cztery kroki 28. dnia nowenny

1. Policz dni: dzień rozpoczęcia to dzień 1, więc 28. dzień przypada 27 dni po starcie.
2. Zmień ofiarowanie: przed każdą częścią różańca zamiast prośby wypowiedz podziękowanie w tej samej intencji.
3. Zmień modlitwę końcową: po każdej części różańca odmów zakończenie przewidziane dla części dziękczynnej w twoim modlitewniku.
4. Zaznacz dzień: postaw znak przy 28. dniu, żeby następnego dnia nie wrócić z rozpędu do prośby.
5. Sprawdź nagranie: jeśli modlisz się z nagraniem, upewnij się, że ma zakończenie dziękczynne.

Przykładowy kalendarz nowenny pompejańskiej

Dwa przykłady pokazują, jak wyliczyć granicę między częściami. Data startu to zawsze dzień 1.

Start (dzień 1)	Koniec części błagalnej (dzień 27)	Początek części dziękczynnej (dzień 28)	Koniec nowenny (dzień 54)
7 października	2 listopada	3 listopada	29 listopada
1 listopada	27 listopada	28 listopada	24 grudnia
1 marca (rok nieprzestępny)	27 marca	28 marca	23 kwietnia

• Miesiące 30- i 31-dniowe: licz na kalendarzu, a nie w pamięci, bo właśnie przy przełomie miesiąca najłatwiej o pomyłkę.
• Luty: w roku przestępnym ma 29 dni, co przesuwa datę końca.
• Aplikacja albo kartka: obie metody działają, ważne, by wybrać jedną.
• Data na kartce z intencją: zapisz obok intencji datę 28. dnia i datę 54. dnia.

Ile części różańca odmawia się każdego dnia nowenny?

Pierwotnie w nowennie pompejańskiej odmawiano codziennie trzy części różańca: radosną, bolesną i chwalebną. W 2002 r. Jan Paweł II w liście apostolskim Rosarium Virginis Mariae (nr 19 i 21) dodał tajemnice światła. Od tego czasu wiele osób odmawia cztery części dziennie. Spotyka się obie praktyki. Wybierz jedną i trzymaj się jej przez całe 54 dni.

Tajemnice światła w nowennie: trzy czy cztery części?

Możesz odmawiać trzy albo cztery części, Kościół nie rozstrzyga tego dla nowenny pompejańskiej. Za trzema częściami stoi pierwotny kształt modlitwy z czasów Bartola Longo, gdy tajemnic światła jeszcze nie było. Za czterema przemawia pełny różaniec w kształcie zaproponowanym w Rosarium Virginis Mariae.

• Trzy części: radosna, bolesna, chwalebna, około 150 Zdrowaś Maryjo dziennie.
• Cztery części: z tajemnicami światła, około 200 Zdrowaś Maryjo dziennie.
• Kolejność: w obu wariantach taka sama w części błagalnej i dziękczynnej.
• Jedna praktyka na 54 dni: nie zmieniaj liczby części w połowie nowenny.

Jeśli poza nowenną odmawiasz jedną część dziennie, przyda się zestawienie którą część różańca odmawiać danego dnia.

Szybka część błagalna: czy można skracać różaniec?

Nie, w nowennie odmawia się pełne dziesiątki, bez opuszczania modlitw. Na pytanie o „szybką część błagalną” odpowiedź brzmi więc: tempo nie jest celem. Różaniec ma być rozważaniem tajemnic (KKK 2708), a nie wyścigiem z zegarem. Kiedy brakuje czasu, pomaga nie przyspieszanie, ale rozłożenie części na cały dzień:

1. Pierwsza część rano, przed wyjściem z domu.
2. Druga w drodze do pracy albo na spacerze.
3. Trzecia po południu.
4. Czwarta, jeśli ją odmawiasz, wieczorem.

Skąd pochodzi nowenna pompejańska? Fortunatina Agrelli i Bartolo Longo

Nowenna pompejańska wywodzi się z Neapolu z 1884 r. Według przekazu ciężko chora Fortunatina Agrelli usłyszała od Matki Bożej Różańcowej, by odmówiła trzy nowenny różańcowe w prośbie i trzy w podziękowaniu. Stąd podział na dwie części po 27 dni. Historię opisał i rozpowszechnił Bartolo Longo, założyciel sanktuarium w Pompejach, beatyfikowany przez Jana Pawła II w 1980 r.

• Fortunatina Agrelli: młoda kobieta z Neapolu, od której wywodzi się przekaz o 54 dniach.
• Bartolo Longo: włoski prawnik, propagator różańca, którego Jan Paweł II wspomina w Rosarium Virginis Mariae (nr 8).
• Sanktuarium Matki Bożej Różańcowej w Pompejach: miejsce, od którego nowenna wzięła nazwę.
• Królowa Różańca Świętego: tytuł Maryi, do której zwraca się ofiarowanie w obu częściach.
• 1884 r.: rok, od którego liczy się historię tej formy modlitwy.

Objawienie prywatne, a nie dogmat

Przekaz o Fortunatinie Agrelli należy do objawień prywatnych. Katoliku nie obowiązuje wiara w niego, a nowenna nie jest obowiązkowa. Katechizm opisuje rolę takich objawień jasno:

Objawienia nazywane „prywatnymi” nie należą do depozytu wiary. Ich rolą nie jest uzupełnianie ostatecznego Objawienia Chrystusa, ale pomoc w pełniejszym przeżywaniu go w danej epoce. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 67, 1992 (parafraza)

Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów (2001) zalicza różaniec i nowenny do pobożności ludowej, odróżniając je od liturgii Kościoła. Podobnie traktuje się inne modlitwy maryjne, na przykład litanię do Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Królowa Różańca Świętego: wezwanie kościoła w Wysokiej

Kościół w Wysokiej w powiecie pilskim nosi wezwanie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej. Liturgiczne wspomnienie Matki Bożej Różańcowej przypada 7 października. Według karty parafii na stronie Diecezji Bydgoskiej (stan październik 2026) odpust obchodzi się w najbliższą niedzielę w okolicy tego dnia. Aktualny termin odpustu i godziny nabożeństw sprawdzisz w karcie parafii na stronie diecezji.

• Dawny kościół klasztorny: kanoników regularnych sprowadzono do Wysokiej w 1695 r. (regionwielkopolska.pl).
• Wyposażenie: warsztat Ephraima Gerlacha z Chełmna, blisko 50 figur świętych i aniołów (zabytkidrewniane.pl).
• Dwa tytuły Maryi: w ołtarzu głównym jest starszy obraz Matki Boskiej Śnieżnej z I poł. XVII w. (Wikipedia), a kościół nosi wezwanie Różańcowej.
• Ryglowa dzwonnica: szachulcowa, z XVIII w., stoi przy murze przykościelnym z dwiema bramami.

Kiedy oglądam ten kościół, najbardziej zatrzymuje mnie właśnie spotkanie dwóch tytułów Maryi w jednym wnętrzu. Matka Boska Śnieżna patrzy z ołtarza głównego, a nad całym kościołem stoi wezwanie Różańcowej.

Co zrobić, gdy przerwiesz nowennę lub pomylisz dni?

Przerwanie nowenny pompejańskiej nie jest grzechem i nie podlega żadnej karze. To pobożność prywatna, dla której nie ma normy kościelnej. W praktyce, gdy różaniec z całego dnia wypadł, wiele osób zaczyna nowennę od nowa. Jest to zwyczaj, nie nakaz. Pomyłka o jeden dzień przy przejściu do części dziękczynnej nie unieważnia modlitwy.

Czy trzeba zaczynać nowennę od nowa po przerwie?

To zależy od tego, jak rozumiesz swoje zobowiązanie. Kościół niczego tu nie nakazuje. Zwyczaj nowenny zakłada 54 kolejne dni, dlatego po pełnym dniu przerwy wiele osób zaczyna od dnia 1. Inni, zwłaszcza w chorobie, dokańczają liczenie i nie robią sobie wyrzutów. Pomaga rozróżnienie trzech poziomów:

• Nauka Kościoła: modlitwa prywatna nie wiąże pod grzechem, a Bóg zna intencję serca.
• Zwyczaj nowenny: 54 kolejne dni, po przerwie zwykle zaczyna się od nowa.
• Opinie z forów: stwierdzenia, że przerwana nowenna „nie działa”, nie mają oparcia w nauczaniu Kościoła.
• Choroba i zmęczenie: rozłożenie części na cały dzień to dozwolony sposób, by nie przerwać nowenny.
• Wątpliwości sumienia: warto porozmawiać z księdzem w swojej parafii albo przy spowiedzi.

Co zrobić, gdy pomylę część błagalną z dziękczynną?

Dokończ liczenie od miejsca, w którym jesteś, i nie zaczynaj od nowa. Jeśli 28. dnia odmówiłaś lub odmówiłeś jeszcze ofiarowanie błagalne, od następnego różańca przejdź na dziękczynne. Gdy przejście nastąpiło dzień za wcześnie, po prostu kontynuuj część dziękczynną do 54. dnia.

1. Sprawdź na kalendarzu, który to naprawdę dzień.
2. Od najbliższej części różańca używaj właściwego ofiarowania.
3. Popraw zapis w kalendarzyku.
4. Módl się dalej spokojnie, bez powtarzania „zepsutych” dni.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można odmawiać nowennę pompejańską w kilku intencjach naraz?

Tradycja nowenny mówi o jednej intencji, dlatego najczęściej radzi się wybrać jedną, jasno nazwaną prośbę. Nie ma tu normy prawa kościelnego, to zwyczaj tej modlitwy. Inne sprawy można polecać Bogu w osobnej modlitwie albo w kolejnej nowennie.

Czy nowennę pompejańską można odmawiać za inną osobę?

Tak, intencja może dotyczyć bliskiej osoby, żyjącej lub zmarłej. Modlitwa wstawiennicza za innych ma oparcie w Piśmie Świętym, na przykład w 1 Tm 2,1. Wystarczy wymienić tę osobę w słowach ofiarowania. Gdy modlisz się za zmarłych bliskich, przydać się mogą też teksty z artykułu o tym, jak odmawiać różaniec za zmarłych rodziców.

Czy różaniec w nowennie można rozłożyć na cały dzień?

Tak. Części różańca można odmawiać o różnych porach dnia, na przykład jedną rano, drugą w drodze, resztę wieczorem. Liczy się, żeby danego dnia odmówić wszystkie przyjęte części, każdą poprzedzoną ofiarowaniem i zakończoną modlitwą właściwą dla danej połowy nowenny.

Czy można odmawiać nowennę z nagraniem z YouTube?

Tak, nagranie pomaga utrzymać rytm i nie pogubić się w dziesiątkach. Ważne, żeby modlić się samemu, a nie tylko słuchać. Od 28. dnia sprawdź, czy nagranie ma zakończenie dziękczynne. Wiele filmów nagrano tylko w wersji błagalnej.

Kiedy najlepiej zacząć nowennę pompejańską?

Nowennę możesz zacząć w dowolnym dniu. Niektórzy wybierają święto maryjne, na przykład 7 października, wspomnienie Matki Bożej Różańcowej, ale to zwyczaj, nie wymóg. Dobrze jest od razu policzyć datę 28. i 54. dnia, żeby wiedzieć, czy nowenna nie wypadnie na czas wyjazdu albo szpitala.

Czy przerwanie nowenny pompejańskiej jest grzechem?

Nie. Nowenna jest dobrowolną modlitwą prywatną i żaden przepis Kościoła nie nakłada obowiązku jej dokończenia. Przerwa może być powodem, by zacząć od nowa, ale nie jest winą moralną. Jeśli takie myśli cię niepokoją, porozmawiaj o tym przy spowiedzi albo z księdzem w swojej parafii.

Źródła i literatura

1. Jan Paweł II, list apostolski Rosarium Virginis Mariae, 16.10.2002, nr 8, 19, 21: vatican.va, Rosarium Virginis Mariae
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992, nr 67, 2637-2638, 2678, 2708, wyd. polskie Pallottinum.
3. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii. Zasady i wskazania, 2001.
4. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 1999: Flp 4,6; 1 Tes 5,18; 1 Tm 2,1.
5. Diecezja Bydgoska, karta parafii NMP Różańcowej w Wysokiej, aktualizacja 15.10.2026: diecezja.bydgoszcz.pl
6. Kościół pw. NMP Różańcowej w Wysokiej, katalog obiektów: regionwielkopolska.pl
7. Zabytki z drewna, Diecezja Bydgoska, Kościół pw. Najświętszej Marii Panny Różańcowej: zabytkidrewniane.pl
8. Wysoka (miasto), hasło encyklopedyczne: Wikipedia
9. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.