Dzwonnica szachulcowa w Wysokiej - ryglowa wieża z XVIII w. i jej dzwony

Tekst: Ewa Lubańska · aktualizacja 4.11.2026

Spis treści

Czym wyróżnia się dzwonnica szachulcowa w Wysokiej?

Dzwonnica szachulcowa w Wysokiej to wolnostojąca, ryglowa budowla przy kościele NMP Różańcowej. Powstała w XVIII wieku, według katalogu Region Wielkopolska prawdopodobnie w latach 1760-1766. Ma drewniany szkielet z otynkowanymi polami i dach namiotowy. Wiszą w niej dzwony z XVII i XIX wieku. To najbardziej rozpoznawalny element zespołu kościelnego w Wysokiej na Krajnie.

Wysoka leży w powiecie pilskim, około 20 km na wschód od Piły, przy drodze wojewódzkiej nr 190. Mieszkam w Pile i do Wysokiej wracam często, bo mało który kościół w Krajnie zachował tak czytelny układ: barokową świątynię, mur z bramami, dawny klasztor i osobną dzwonnicę. Ten tekst dotyczy tylko dzwonnicy. Opisuję, czym jest, jak ją zbudowano, co wiadomo o dzwonach i jak ją najlepiej obejrzeć.

• Typ budowli: dzwonnica wolnostojąca o konstrukcji szkieletowej, szachulcowej (ryglowej), według Wikipedii i katalogu Region Wielkopolska.
• Datowanie: XVIII wiek, prawdopodobnie lata 1760-1766, według katalogu Region Wielkopolska.
• Dach: namiotowy, kryty czerwoną dachówką, co dobrze widać na współczesnych zdjęciach z Wikimedia Commons.
• Dzwony: z XVII i XIX wieku. Źródła nie podają ich liczby, wagi ani imion.
• Położenie: zespół kościoła NMP Różańcowej, pl. św. Jana Pawła II 1, 89-320 Wysoka, diecezja bydgoska.

Czym jest dzwonnica?

Dzwonnica to budowla albo część budowli, w której zawiesza się dzwony. Może to być wieża kościoła, osobny obiekt obok świątyni albo niewielka konstrukcja na dachu. W Wysokiej dzwony wiszą w dzwonnicy wolnostojącej, czyli w samodzielnej budowli szachulcowej z XVIII wieku, stojącej na dziedzińcu kościoła NMP Różańcowej (źródło: Region Wielkopolska, 2026).

Każda dzwonnica, niezależnie od wielkości, składa się z kilku stałych elementów. W górnej części znajduje się izba dzwonów, w której na drewnianej konstrukcji, zwanej jarzmem lub stolcem, zawiesza się dzwony. Przez otwory w ścianach, czyli przezrocza, dźwięk wydostaje się na zewnątrz. Drewniana dzwonnica musi też wytrzymać coś, o czym rzadko się myśli: rozkołysany dzwon szarpie konstrukcją przy każdym uderzeniu.

Czym różni się dzwonnica od wieży kościelnej?

Wieża kościelna jest częścią bryły kościoła, a dzwonnica wolnostojąca stoi osobno i ma własne fundamenty. Gdy dzwony wiszą w wieży, jej mury muszą przenosić ciężar i drgania. Osobna dzwonnica zdejmuje ten problem z samej świątyni.

Wysoka dobrze pokazuje tę różnicę. Kościół ma dwie wieże i trzy nawy, ale wieże są niskie i stoją w narożach fasady (Wikipedia; Region Wielkopolska). Dzwony umieszczono w osobnej budowli. Kto zna gotycką farę w Brodnicy, zobaczy tu zupełnie inną budowę: drewno i tynk zamiast cegły i lekki szkielet zamiast masywnego muru.

Jakie są rodzaje dzwonnic?

W historii architektury sakralnej wyróżnia się zwykle cztery podstawowe typy miejsc, w których wiszą dzwony:

• Wieża kościoła to dzwonnica wbudowana w bryłę świątyni, typowa dla murowanych kościołów gotyckich i barokowych.
• Dzwonnica wolnostojąca to osobna budowla obok kościoła, drewniana, szachulcowa albo murowana. Taki typ widać w Wysokiej.
• Dzwonnica parawanowa to ściana z otworami, w których wiszą dzwony, często wbudowana w ogrodzenie cmentarza przykościelnego.
• Sygnaturka to mała wieżyczka na kalenicy dachu kościoła z niewielkim dzwonkiem, dawniej sygnalizującym ważne momenty Mszy.
• Dzwonnica bramna łączy wjazd na dziedziniec z izbą dzwonów nad przejazdem i spotyka się ją na wsiach w całej Polsce.

Czy dzwonnica to budynek?

Tak. Dzwonnica wolnostojąca jest samodzielnym obiektem budowlanym z własnymi fundamentami, konstrukcją nośną i dachem. W Wysokiej to osobna budowla o konstrukcji szkieletowej, którą katalog Region Wielkopolska i Wikipedia opisują jako odrębny element zespołu kościoła NMP Różańcowej, obok świątyni, dawnego klasztoru i muru z XVIII wieku.

Czy dzwonnica może być częścią kościoła?

Tak, może. Wtedy funkcję dzwonnicy pełni wieża albo sygnaturka, czyli część kościoła, a nie osobny budynek. W takim przypadku „dzwonnica” to raczej określenie funkcji niż osobna budowla. W Wysokiej ten wariant nie występuje: dzwony wiszą w osobnej konstrukcji ryglowej, a niskie wieże fasady należą do barokowej bryły kościoła.

Dzwonnica jako element zespołu kościelnego

W katalogach zabytków dzwonnicę zwykle opisuje się jako jeden z kilku obiektów tworzących zespół. W Wysokiej zespół ten, według Wikipedii i katalogu Region Wielkopolska, obejmuje:

• Kościół NMP Różańcowej, dawną świątynię klasztorną kanoników regularnych, dziś parafialną, barokową, trójnawową.
• Dawny klasztor, zapewne z pierwszej połowy XVIII wieku, przebudowany w XIX i XX wieku na plebanię.
• Dzwonnicę szachulcową z XVIII wieku z dachem namiotowym.
• Mur wokół dziedzińca przykościelnego z XVIII wieku z dwiema bramami.
• Wyposażenie wnętrza z warsztatu Ephraima Gerlacha z Chełmna, z blisko 50 figurami świętych i aniołów (Zabytki z drewna, Diecezja Bydgoska).

Dzwonnica nie jest więc dodatkiem do kościoła. To pełnoprawna część zespołu i bez niej obraz dziedzińca byłby niepełny.

Jak wygląda dzwonnica w Wysokiej?

Dzwonnica w Wysokiej ma konstrukcję szachulcową, czyli drewniany szkielet z ryglami i wypełnionymi polami. Jasny tynk, ciemne belki i czerwona dachówka dachu namiotowego składają się na najbardziej rozpoznawalny widok zespołu kościoła NMP Różańcowej. Katalog Region Wielkopolska datuje ją prawdopodobnie na lata 1760-1766, a Wikipedia ogólnie na XVIII wiek.

Biały tynk, ciemne belki i czerwona dachówka

Na zdjęciach z Wikimedia Commons, zarówno na archiwalnym z 1974 roku, jak i na współczesnym autorstwa MOs810, dzwonnica wygląda jak siatka ciemnych linii na jasnym tle. Z moich obserwacji wynika, że kontrast belek i tynku najlepiej widać w pełnym słońcu. W pochmurny dzień belki zlewają się z cieniem pod okapem. Na budowlę składają się:

• Belki szachulca: ciemne, prawie czekoladowe słupy, rygle i zastrzały, które tworzą geometryczny rysunek ścian.
• Pola ścian: wypełnione i otynkowane na jasny, ciepłobiały kolor, przez co belki mocno się odcinają.
• Dachówka: czerwona, w odcieniu ceglastym, kryjąca dach namiotowy.
• Otoczenie: piaskowa brama i łososiowe filary muru przykościelnego oraz zieleń drzew rosnących przy murze.

Na zdjęciu MOs810 dzwonnica wyłania się zza muru z dwiema bramami. Ten kadr najlepiej pokazuje, jak oba obiekty współgrają. Wysokości dzwonnicy ani liczby jej kondygnacji nie podaję, bo nie znalazłam ich w żadnym ze źródeł.

Jaki dach ma dzwonnica w Wysokiej?

Dzwonnica ma dach namiotowy, czyli dach z czterema połaciami zbiegającymi się w jednym punkcie na szczycie (Region Wielkopolska; Wikipedia). Taki dach dobrze pasuje do budowli na planie zbliżonym do kwadratu: równomiernie odprowadza wodę na wszystkie strony i nie tworzy szczytów narażonych na wiatr. Z daleka nadaje dzwonnicy zwartą sylwetkę, która nie konkuruje z fasadą kościoła.

Co to jest konstrukcja szachulcowa?

Konstrukcja szachulcowa, nazywana też ryglową lub potocznie murem pruskim, to drewniany szkielet ze słupów, poziomych rygli i ukośnych zastrzałów. Jego pola wypełnia się gliną z plecionką albo cegłą. Tak zbudowano XVIII-wieczną dzwonnicę w Wysokiej. Belki pozostają widoczne, dlatego budowla ma charakterystyczny geometryczny rysunek (Region Wielkopolska; Zabytki z drewna, Diecezja Bydgoska).

Szachulec, rygiel i mur pruski: różnice nazw

Te trzy nazwy w przewodnikach często znaczą to samo, choć ściśle biorąc odnoszą się do różnych rzeczy. Zestawiłam je w tabeli:

Nazwa	Co oznacza ściśle	Jak używa się jej potocznie
Szachulec	Wypełnienie pól szkieletu plecionką z prętów oblepioną gliną, często z sieczką	Cała konstrukcja szkieletowa z wypełnionymi polami
Konstrukcja ryglowa	Drewniany szkielet ze słupów, rygli i zastrzałów, niezależnie od wypełnienia	Synonim szachulca, np. „dzwonnica ryglowa”
Mur pruski	Szkielet ryglowy z polami wypełnionymi cegłą	Każdy dom lub budowla z widocznymi belkami
Konstrukcja zrębowa	Ściany z poziomo układanych bali, bez szkieletu i wypełnień	Typowa „drewniana chałupa”, łatwo pomylić z szachulcem

Katalogi opisują dzwonnicę w Wysokiej jako szachulcową i ryglową jednocześnie. Materiału wypełnienia pod tynkiem źródła nie podają, więc nie przesądzam, czy to glina, czy cegła.

Czym jest rygiel?

Rygiel to pozioma belka łącząca słupy drewnianego szkieletu. Usztywnia ścianę i dzieli ją na pola, które potem się wypełnia. Od niego pochodzi nazwa „konstrukcja ryglowa”. W ścianie szachulcowej pracują razem cztery rodzaje elementów:

1. Podwalina: dolna belka leżąca na fundamencie lub kamieniach, na której stoi cały szkielet.
2. Słupy: pionowe belki przenoszące ciężar dachu i dzwonów na podwalinę.
3. Rygle: poziome belki między słupami, które usztywniają ścianę i wyznaczają pola.
4. Zastrzały: ukośne belki, które chronią szkielet przed przechylaniem się, co w dzwonnicy ma znaczenie przy kołysaniu dzwonów.
5. Oczep: górna belka wieńcząca ścianę, na której oparta jest więźba dachu.

Dlaczego budowano w szachulcu?

Szachulec zużywał mniej drewna niż ściany z bali, był lżejszy i dawał się szybko postawić przez cieśli. W Wielkopolsce i na Pomorzu budowano tak domy, spichlerze, zbory i dzwonnice, zwłaszcza w XVIII i XIX wieku. Dzwonnica w Wysokiej figuruje w serwisie Zabytki z drewna, prowadzonym przez Diecezję Bydgoską jako szlak drewnianej architektury i wyposażenia, razem z kościołem NMP Różańcowej.

Kiedy zbudowano dzwonnicę?

Dzwonnicę zbudowano w XVIII wieku, według katalogu Region Wielkopolska prawdopodobnie w latach 1760-1766. Wikipedia podaje ogólnie XVIII wiek, bez dokładnych lat. Słowo „prawdopodobnie” ma tu znaczenie: to datowanie katalogowe, oparte na analizie budowli, a nie na znanym akcie fundacyjnym. Fundatora dzwonnicy źródła nie wymieniają.

Dzwonnica szachulcowa z XVIII wieku, prawdopodobnie z lat 1760-1766, z dachem namiotowym; dzwony z XVII i XIX wieku (parafraza opisu katalogowego). Region Wielkopolska, katalog obiektów: Kościół pw. NMP Różańcowej w Wysokiej, 2026

Lata 1760-1766 w katalogu Region Wielkopolska

Lata 1760-1766 przypadają na okres, gdy w Wysokiej działał jeszcze klasztor kanoników regularnych. Najłatwiej zrozumieć to na osi czasu zbudowanej z katalogu Region Wielkopolska i Wikipedii:

• 1695: Apolinara Tuczyńska sprowadza do Wysokiej kanoników regularnych (według katalogu Region Wielkopolska).
• 1707-1729: budowa kościoła i klasztoru. Region Wielkopolska podaje lata 1707-1715, Wikipedia 1727-1729, a serwis Zabytki z drewna rok 1727.
• ok. 1729: barokowe wyposażenie wnętrza, według Wikipedii.
• 1760-1766: prawdopodobny czas budowy dzwonnicy szachulcowej.
• 1772: wielki pożar miasta i nowy przywilej miejski, według Wikipedii.
• 1785: władze pruskie likwidują klasztor, według katalogu Region Wielkopolska.

Czy dzwonnica jest młodsza od kościoła?

Tak, według dostępnych datowań dzwonnica jest młodsza od kościoła o kilkadziesiąt lat. Nawet przy późniejszej dacie budowy świątyni, 1727-1729, dzwonnica z lat 1760-1766 powstała około 30 lat później. Przy dacie 1707-1715 różnica wynosi blisko pół wieku. Dzwonnica stała już, gdy w 1785 roku zlikwidowano klasztor.

Jakie dzwony wiszą w dzwonnicy?

W dzwonnicy wiszą dzwony z XVII i XIX wieku. Tyle podają zgodnie katalog Region Wielkopolska i Wikipedia. Żadne z tych źródeł nie wymienia liczby dzwonów, ich wagi, imion, napisów ani nazwisk ludwisarzy. O dzwonach z XX i XXI wieku źródła nie wspominają, więc ten opis ogranicza się do dwóch potwierdzonych stuleci.

Dzwony z XVII i XIX wieku

Dwa stulecia w opisie oznaczają, że zespół dzwonów powstawał etapami. To zjawisko spotykane w wielu parafiach:

• Dzwon z XVII wieku pochodzi z czasów sprzed sprowadzenia kanoników regularnych w 1695 roku albo z samego ich początku.
• Dzwon z XIX wieku trafił do dzwonnicy po kasacie klasztoru w 1785 roku, gdy kościół służył już jako parafialny.
• Dzwony uzupełniano w polskich parafiach zwykle po pęknięciu, pożarze albo rekwizycji metalu, choć dla Wysokiej przyczyny źródła nie podają.
• Brak danych o XX wieku w katalogach oznacza tylko, że katalog takich dzwonów nie opisuje, a nie, że ich na pewno nie ma.

Ile lat mają dzwony w Wysokiej?

Najstarszy dzwon ma ponad 320 lat, bo XVII wiek skończył się w 1700 roku. Najmłodszy z opisanych pochodzi z XIX wieku, ma więc od około 125 do ponad 200 lat. Z porównania dat wynika ostrożny wniosek: najstarszy dzwon może być starszy niż sama dzwonnica z lat 1760-1766, czyli wisiał wcześniej gdzie indziej albo w poprzedniej konstrukcji. Źródła tego nie opisują, więc traktuję to jako hipotezę z dat, a nie ustalony fakt.

Do czego służą dzwony kościelne?

Dzwony kościelne zwołują wiernych na liturgię i oznajmiają ważne chwile dnia i życia wspólnoty. Kościół zalicza ich błogosławieństwo do sakramentaliów: Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 1667-1672) opisuje sakramentalia jako znaki święte ustanowione przez Kościół, a wśród nich błogosławieństwa osób, przedmiotów i miejsc. Polska edycja Obrzędów błogosławieństw z 1994 roku zawiera obrzęd błogosławieństwa dzwonów.

Wśród sakramentaliów najpierw wymienia się błogosławieństwa osób, posiłków, przedmiotów i miejsc (parafraza). Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1671, wyd. polskie 1994

Błogosławieństwo dzwonów w obrzędach Kościoła

Nowy dzwon przed zawieszeniem zwykle otrzymuje błogosławieństwo. Obrzęd zawiera księga Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich (1994), polska adaptacja łacińskiego De Benedictionibus z 1984 roku. Podczas obrzędu wygłasza się modlitwę wskazującą, że dzwon ma wzywać lud na modlitwę i liturgię. Samo błogosławieństwo nie czyni z dzwonu przedmiotu o magicznej mocy. To znak przeznaczenia rzeczy do służby wspólnocie. Kiedy i przez kogo pobłogosławiono dzwony w Wysokiej, źródła nie podają.

Dzwonienie: liturgia, pobożność i zwyczaj

Nie każde bicie dzwonu ma ten sam status. Pomaga rozróżnienie trzech porządków:

• Funkcja liturgiczna: dzwon przed Mszą i nabożeństwem zwołuje wiernych, a w uroczystości i odpusty dzwoni się dłużej, z kilku dzwonów naraz.
• Pobożność ludowa: dzwonienie na Anioł Pański, tradycyjnie rano, w południe i wieczorem, przypomina o modlitwie wspominającej Wcielenie.
• Zwyczaj lokalny: dzwonienie przy pogrzebie, czyli „podzwonne”, oznajmia wsi śmierć parafianina i różni się w zależności od regionu i parafii.
• Cisza dzwonów: od Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek do Wigilii Paschalnej dzwony milkną, a w wielu parafiach zastępują je drewniane kołatki.
• Sygnał alarmowy: dawniej dzwon ostrzegał przed pożarem, co w mieście po pożarze z 1772 roku łatwo sobie wyobrazić.

Godziny nabożeństw, przed którymi dzwonią dzwony w Wysokiej, zebrałam na podstawie karty parafii na stronie diecezji w tekście Msze w Wysokiej i Młotkowie.

Dzwonnica na zdjęciu z 1974 roku

Najstarsze łatwo dostępne zdjęcie dzwonnicy wykonał Bogusław Linette w 1974 roku. Fotografia należy do Archiwum Cyfrowego im. Józefa Burszty i jest udostępniona w Wikimedia Commons na licencji CC BY-SA 3.0 PL. Widać na niej dzwonnicę ryglową obok barokowego kościoła z dwiema wieżyczkami. To dobry punkt odniesienia do porównania z dzisiejszym wyglądem zespołu.

Co widać na fotografii Bogusława Linette?

Na zdjęciu z 1974 roku widać kościół z dwiema niskimi wieżyczkami w narożach fasady i stojącą obok dzwonnicę szachulcową. Siatka belek jest czytelna, choć fotografia jest czarno-biała. Porównanie ze współczesnym zdjęciem MOs810 pozwala sprawdzić kilka rzeczy:

1. Sylwetka dachu: dach namiotowy dzwonnicy na obu zdjęciach ma ten sam kształt.
2. Układ belek: rysunek słupów, rygli i zastrzałów można porównać pole po polu.
3. Relacja z kościołem: zdjęcie z 1974 roku pokazuje dzwonnicę i fasadę w jednym kadrze, a współczesne pokazuje dzwonnicę zza muru i bramy.
4. Otoczenie: zieleń przy murze na współczesnym zdjęciu zasłania część widoku, którego w 1974 roku nic nie przesłaniało.
5. Kolor: dopiero zdjęcie MOs810 pokazuje kontrast jasnego tynku, ciemnych belek i czerwonej dachówki.

Szerzej zdjęcia z tego zespołu opisuję w tekście kościół i dzwonnica w 1974 r.

Gdzie znaleźć archiwalne zdjęcie dzwonnicy?

Archiwalne zdjęcie znajdziesz w Wikimedia Commons, w kategorii poświęconej Wysokiej, z opisem „ryglowa dzwonnica i barokowy kościół parafialny”. Kto chce je wykorzystać, musi przestrzegać licencji. Podpis powinien zawierać: fot. Bogusław Linette, 1974, Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty, CC BY-SA 3.0 PL. Współczesne zdjęcia MOs810 wymagają podpisu z autorem i licencją CC BY-SA 3.0. Kolorowych zdjęć wnętrza kościoła w Commons na razie brak.

Jak obejrzeć dzwonnicę?

Dzwonnicę najlepiej oglądać z zewnątrz, od bramy w murze przykościelnym przy pl. św. Jana Pawła II 1 w Wysokiej. Z tego miejsca widać ją razem z murem i fasadą kościoła. Spacer dookoła dziedzińca zajmuje kilkanaście minut i obejmuje wszystkie zewnętrzne elementy zespołu z XVIII wieku.

Czy można wejść do dzwonnicy?

Zwykle nie. Wnętrze dzwonnic, także w Wysokiej, nie jest udostępniane zwiedzającym, a o każdym wyjątku decyduje parafia. Strome schody, stara konstrukcja i pracujące dzwony to powody, dla których większość parafii nie wpuszcza osób postronnych. Oficjalnej strony www parafia dziś nie ma. Pytania najlepiej kierować przez dane kontaktowe z karty parafii na stronie Diecezji Bydgoskiej albo zadać je osobiście po Mszy.

Trasa wokół muru i fasady

Oglądanie dzwonnicy łączę zawsze z obejściem całego zespołu. Proponuję taką kolejność:

1. Brama w murze: zacznij od widoku na dzwonnicę zza muru, czyli kadru znanego ze zdjęcia MOs810.
2. Dzwonnica z bliska: obejrzyj układ belek i zastrzałów, najlepiej w słoneczny dzień, gdy widać kontrast z tynkiem.
3. Fasada z portykiem: zwróć uwagę na klasycystyczny portyk wgłębny z parą kolumn z około 1800 roku (Region Wielkopolska).
4. Mur z drugą bramą: przejdź wzdłuż XVIII-wiecznego muru do drugiej bramy.
5. Dawny klasztor: obejrzyj z zewnątrz budynek z dachem dwuspadowym, dziś plebanię.
6. Wnętrze kościoła: jeśli kościół jest otwarty, zobacz belkę tęczową z krucyfiksem i figury z warsztatu Gerlacha, z szacunkiem dla modlących się.

Dojazd jest prosty: Wysoka leży około 20 km na wschód od Piły, 5 km na północ od drogi krajowej nr 10, przy drodze wojewódzkiej nr 190 (Wikipedia).

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego dzwonnica stoi osobno od kościoła?

W wielu miejscowościach dzwonnice stawiano jako osobne budowle, bo łatwiej było je wznieść i utrzymać niż wieżę zdolną unieść ciężkie, rozkołysane dzwony. Osobna konstrukcja nie przenosi też drgań na sklepienia kościoła. Źródła nie podają jednak, dlaczego tak zdecydowano akurat w Wysokiej.

Czy dzwonnica w Wysokiej jest drewniana?

Częściowo. Ma drewnianą konstrukcję szkieletową, czyli szachulec, a pola między belkami są wypełnione i otynkowane. Dlatego wygląda jak siatka ciemnych belek na jasnym tle, a nie jak budowla z bali.

Kiedy jest odpust w kościele w Wysokiej?

Odpust przypada w najbliższą niedzielę w okolicy 7 października, czyli wspomnienia Najświętszej Maryi Panny Różańcowej, patronki kościoła. Tak podaje karta parafii na stronie Diecezji Bydgoskiej (stan na październik 2026). Na odpust zwykle dzwoni się uroczyściej niż w zwykłe niedziele.

Co jeszcze warto zobaczyć w kościele NMP Różańcowej w Wysokiej?

We wnętrzu jest późnobarokowe i rokokowe wyposażenie, blisko 50 figur świętych i aniołów z warsztatu Ephraima Gerlacha z Chełmna oraz belka tęczowa z krucyfiksem. Warto obejrzeć też konfesjonał z herbem Grzymała, w ołtarzu głównym obraz Matki Boskiej Śnieżnej z pierwszej połowy XVII wieku, a także chór muzyczny z lat 1926-1939.

Gdzie przeczytać więcej o zabytkach drewnianych Krajny?

Dobrym punktem wyjścia jest serwis Zabytki z drewna, prowadzony przez Diecezję Bydgoską, w którym opisano kościół w Wysokiej razem z wyposażeniem. Dane katalogowe, w tym datowanie dzwonnicy, zawiera katalog obiektów Region Wielkopolska. Oba źródła wymieniam niżej.

Czy dzwonnica w Wysokiej przetrwała wojny i pożary?

Według datowania katalogowego tak: dzwonnica z lat 1760-1766 przetrwała wielki pożar miasta w 1772 roku i stoi do dziś. Zdjęcie z 1974 roku pokazuje ją w tej samej formie co współczesne fotografie. Źródła nie opisują jej remontów ani ewentualnych napraw po zniszczeniach.

Źródła i literatura

1. Region Wielkopolska: katalog obiektów, Kościół pw. NMP Różańcowej w Wysokiej (2026).
2. Zabytki z drewna (Diecezja Bydgoska): Kościół pw. Najświętszej Marii Panny Różańcowej (2026).
3. Wikipedia: Wysoka (miasto) (stan 2026).
4. Diecezja Bydgoska: karta parafii NMP Różańcowej w Wysokiej (aktualizacja 15.10.2026).
5. Archiwum Cyfrowe im. Józefa Burszty, fot. Bogusław Linette, ryglowa dzwonnica i barokowy kościół parafialny w Wysokiej, 1974, CC BY-SA 3.0 PL, Wikimedia Commons.
6. MOs810, Wysoka (mur, brama, dzwonnica), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.
7. Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, wyd. polskie, 1994 (obrzęd błogosławieństwa dzwonów).
8. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1667-1672 (sakramentalia), wyd. polskie, Pallottinum, 1994.
9. Zdjęcie wyróżniające: MOs810, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.